Doanh nghiệp có thể thuê hạ tầng để tự triển khai hệ thống, sử dụng một nền tảng có sẵn để phát triển ứng dụng hoặc dùng trực tiếp phần mềm hoàn chỉnh qua Internet. Ba cách tiếp cận này tương ứng với IaaS, PaaS và SaaS, những mô hình dịch vụ điện toán đám mây phổ biến hiện nay. Bài viết sẽ làm rõ đặc điểm, sự khác nhau và cách lựa chọn mô hình phù hợp theo từng nhu cầu thực tế.
3 mô hình dịch vụ điện toán đám mây phổ biến
Mô hình dịch vụ điện toán đám mây là gì?
Mô hình dịch vụ điện toán đám mây (Cloud Service Model) là cách phân loại dịch vụ Cloud dựa trên phạm vi tài nguyên và chức năng mà Cloud Provider cung cấp cho người dùng, từ hạ tầng, nền tảng đến phần mềm. Mỗi mô hình cũng xác định phạm vi quản lý khác nhau giữa nhà cung cấp và khách hàng.
Ba mô hình dịch vụ điện toán đám mây phổ biến hiện nay gồm:
- IaaS – Infrastructure as a Service
- PaaS – Platform as a Service
- SaaS – Software as a Service
Từ cái nhìn bao quát trên, có thể đi sâu vào từng mô hình để hiểu rõ IaaS, PaaS và SaaS khác nhau như thế nào, phạm vi quản lý ra sao và phù hợp với từng nhu cầu sử dụng Cloud nào.
IaaS – Hạ tầng dưới dạng dịch vụ
IaaS (Infrastructure as a Service) là mô hình cung cấp các tài nguyên hạ tầng điện toán qua Cloud như Compute, Storage, Network và các thành phần liên quan. Cloud Provider chịu trách nhiệm vận hành lớp hạ tầng vật lý, còn doanh nghiệp vẫn chủ động quản lý hệ điều hành, ứng dụng và cấu hình môi trường phía trên.
Đặc điểm của IaaS:
- Cấp phát tài nguyên theo nhu cầu: có thể khởi tạo máy chủ, lưu trữ hoặc Network khi cần.
- Linh hoạt cấu hình: CPU, RAM và Storage có thể được lựa chọn hoặc điều chỉnh theo khả năng của từng nền tảng.
- Chủ động quản lý Network: doanh nghiệp có thể thiết lập mạng ảo, IP, firewall rule hoặc các chính sách kết nối mà nền tảng hỗ trợ.
- Kiểm soát OS và Application: đội ngũ IT tự cài đặt, cấu hình và vận hành hệ điều hành cùng ứng dụng.
- Hỗ trợ mở rộng hạ tầng: có thể bổ sung thêm tài nguyên hoặc máy chủ khi nhu cầu hệ thống tăng.
Các ví dụ IaaS phổ biến gồm: Amazon EC2, Azure Virtual Machines và Google Compute Engine. Tại Việt Nam, nhiều Cloud Provider cũng cung cấp Cloud Server và các dịch vụ hạ tầng theo mô hình IaaS cho doanh nghiệp.
PaaS – Nền tảng dưới dạng dịch vụ
PaaS (Platform as a Service) cung cấp sẵn môi trường để phát triển, triển khai và vận hành ứng dụng trên Cloud. Cloud Provider quản lý từ hạ tầng bên dưới đến môi trường vận hành mà platform cung cấp, chẳng hạn server, operating system, runtime, middleware và các thành phần nền tảng khác tùy dịch vụ. Nhờ đó, developer không cần trực tiếp quản lý các lớp hạ tầng và platform này mà có thể tập trung vào code, application và data.
Đặc điểm của PaaS:
- Có sẵn môi trường phát triển và triển khai: giảm thời gian chuẩn bị hạ tầng cho ứng dụng.
- Giảm công việc quản trị hệ thống: developer không phải trực tiếp vận hành server hoặc OS.
- Hỗ trợ deployment và scaling: khả năng cụ thể phụ thuộc từng nền tảng và cách ứng dụng được thiết kế.
- Tích hợp công cụ phát triển: có thể kết nối database, monitoring, CI/CD hoặc các dịch vụ hỗ trợ ứng dụng.
- Tập trung vào application: đội ngũ phát triển dành nhiều nguồn lực hơn cho code và logic sản phẩm.
Ví dụ thực tiễn: các nền tảng PaaS phổ biến có thể kể đến Google App Engine, Microsoft Azure App Service, AWS Elastic Beanstalk và Heroku. Developer có thể đưa application lên các nền tảng này để triển khai mà không cần trực tiếp quản lý toàn bộ server và hệ điều hành phía dưới.
SaaS – Phần mềm dưới dạng dịch vụ
SaaS (Software as a Service) cung cấp ứng dụng hoàn chỉnh qua Internet, người dùng có thể sử dụng trực tiếp mà không cần tự triển khai hạ tầng hoặc quản trị hệ điều hành phía dưới. Cloud Provider chịu trách nhiệm phần lớn từ hạ tầng, nền tảng đến việc vận hành, bảo trì và cập nhật ứng dụng. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn chịu trách nhiệm đối với dữ liệu, tài khoản và quyền truy cập, cấu hình sử dụng cũng như các yêu cầu về bảo mật và quản trị dữ liệu trong phạm vi dịch vụ.
Người dùng chủ yếu tập trung vào quản lý account/user, cấu hình tính năng, phân quyền và dữ liệu trong phạm vi ứng dụng.
Đặc điểm của SaaS:
- Không cần tự triển khai hạ tầng: người dùng không phải quản lý Server, OS hoặc môi trường chạy ứng dụng.
- Truy cập qua Internet: có thể sử dụng trên nhiều thiết bị tùy dịch vụ.
- Nhà cung cấp chịu trách nhiệm vận hành: bao gồm cập nhật, bảo trì và duy trì phần mềm.
- Thường theo mô hình subscription: tính phí theo người dùng, gói dịch vụ hoặc thời gian sử dụng.
- Dễ mở rộng số lượng người dùng: phù hợp khi doanh nghiệp cần triển khai phần mềm nhanh cho nhiều bộ phận.
Ví dụ thực tiễn: các dịch vụ SaaS quen thuộc gồm Google Workspace, Microsoft 365 và Zoom. Người dùng chỉ cần đăng ký tài khoản, cấu hình quyền truy cập và sử dụng ứng dụng mà không phải trực tiếp quản lý hạ tầng phía sau.
IaaS, PaaS, SaaS khác nhau như thế nào?
Sự khác biệt nhất nằm ở phạm vi trách nhiệm quản lý giữa Cloud Provider và doanh nghiệp. Theo mô hình IaaS – PaaS – SaaS, phạm vi quản lý của Provider được mở rộng dần từ hạ tầng cơ bản đến nền tảng và ứng dụng, trong khi doanh nghiệp đảm nhận ít hơn các lớp hạ tầng và hệ thống bên dưới.
Khác biệt về phạm vi quản lý
Có thể hình dung một hệ thống Cloud gồm nhiều lớp từ Network, Storage, Server, Virtualization, Operating System, Middleware, Runtime, Data đến Application. Với mỗi mô hình, ranh giới quản lý sẽ khác nhau, có thể mô tả qua hình dưới đây:
Khác biệt về khả năng tùy chỉnh
Khả năng tùy chỉnh giữa IaaS, PaaS và SaaS khác nhau chủ yếu ở mức độ doanh nghiệp có thể can thiệp vào môi trường kỹ thuật và cách ứng dụng được triển khai.
- IaaS: cho phép tùy chỉnh sâu hơn vì doanh nghiệp có thể chủ động lựa chọn và cấu hình OS, Network, Storage, phần mềm cài đặt và cách tổ chức môi trường cho từng application. Mô hình này phù hợp khi hệ thống có yêu cầu kỹ thuật riêng hoặc cần mức độ kiểm soát cao.
- PaaS: vẫn cho phép tùy chỉnh code, logic ứng dụng và một số cấu hình triển khai, nhưng phạm vi sẽ phụ thuộc vào runtime, framework, database hoặc dịch vụ mà platform hỗ trợ. Doanh nghiệp đổi lại sự linh hoạt này để giảm bớt công việc quản trị hạ tầng.
- SaaS: mức tùy chỉnh chủ yếu nằm ở cấp ứng dụng như giao diện, workflow, user, role, policy hoặc tích hợp qua API nếu nhà cung cấp hỗ trợ. Người dùng khó can thiệp sâu vào kiến trúc hoặc môi trường vận hành phía dưới.
Khác biệt về mức độ kiểm soát
Nếu khả năng tùy chỉnh nói về mức độ doanh nghiệp có thể thay đổi môi trường, thì mức độ kiểm soát tập trung vào việc doanh nghiệp còn nắm quyền quyết định và chịu trách nhiệm vận hành ở những lớp nào.
- IaaS: doanh nghiệp kiểm soát nhiều lớp hơn, từ OS, application đến một phần cấu hình Network, Security và chính sách vận hành. Cloud Provider chủ yếu quản lý hạ tầng vật lý phía dưới.
- PaaS: quyền kiểm soát được thu hẹp về application, data và một số cấu hình triển khai; các lớp như OS, runtime hay middleware phần lớn do nhà cung cấp quản lý.
- SaaS: doanh nghiệp chủ yếu kiểm soát cách người dùng sử dụng phần mềm, quyền truy cập, dữ liệu và các thiết lập trong ứng dụng; phần vận hành nền tảng và hạ tầng thuộc về nhà cung cấp.
Doanh nghiệp nên lựa chọn IaaS, PaaS hay SaaS?
Nhìn vào cách IaaS, PaaS và SaaS được ứng dụng trong thực tế, có thể thấy mỗi mô hình phục vụ một nhu cầu khác nhau về mức độ kiểm soát, phát triển ứng dụng và vận hành hệ thống.
- IaaS phù hợp khi doanh nghiệp cần chủ động nhiều hơn với hạ tầng, hệ điều hành và môi trường triển khai, đặc biệt với các ứng dụng có yêu cầu cấu hình riêng.
- PaaS phù hợp khi doanh nghiệp muốn tập trung vào phát triển ứng dụng, đồng thời giảm bớt công việc quản trị Server, OS và nền tảng phía dưới.
- SaaS phù hợp khi nhu cầu đã có thể được đáp ứng bằng một phần mềm hoàn chỉnh, doanh nghiệp ưu tiên triển khai nhanh và không muốn trực tiếp vận hành hạ tầng.
Với nhu cầu triển khai theo mô hình IaaS, doanh nghiệp có thể tham khảo thêm các lựa chọn Cloud Server của TPCloud >> Đa dạng lựa chọn dịch vụ Cloud Server IaaS từ TPCloud
IaaS, PaaS và SaaS có thể được sử dụng cùng nhau không?
Câu trả lời là có. Doanh nghiệp không nhất thiết phải chọn duy nhất một trong ba mô hình dịch vụ điện toán đám mây. Trong thực tế, IaaS, PaaS và SaaS thường được sử dụng song song cho những nhu cầu khác nhau.
Ví dụ, một doanh nghiệp có thể:
- Dùng IaaS cho các application đặc thù cần kiểm soát sâu môi trường triển khai
- Dử dụng PaaS để đội ngũ developer xây dựng và đưa ứng dụng mới vào vận hành nhanh hơn
- Triển khai SaaS cho các nhu cầu như email, collaboration, CRM hoặc các phần mềm nghiệp vụ có sẵn.
Kết luận
IaaS, PaaS và SaaS không phải ba lựa chọn loại trừ lẫn nhau, mà là baba mô hình dịch vụ với phạm vi quản lý và trách nhiệm khác nhau. IaaS phù hợp khi doanh nghiệp cần nhiều quyền kiểm soát hơn, PaaS giúp giảm bớt phần quản trị hạ tầng để tập trung vào phát triển ứng dụng, còn SaaS phù hợp khi ưu tiên sử dụng nhanh và giảm công việc vận hành kỹ thuật.
Vì vậy, doanh nghiệp nên lựa chọn mô hình dịch vụ điện toán đám mây dựa trên từng application, năng lực đội ngũ IT và mức độ quản lý mong muốn. Trong thực tế, việc kết hợp IaaS, PaaS và SaaS theo từng mục đích sử dụng thường giúp hệ thống linh hoạt hơn thay vì áp dụng một mô hình duy nhất cho toàn bộ môi trường CNTT.
